06 September 2017

Eerste versie geschreven op 2017-09-06

Dit artikel is een exercitie om een beeld te krijgen van het tijdsgewricht tijdens het leven van verre voorouders in de periode 1750 tot 1850. Welke geschiedkundige gebeurtenissen vonden plaats? Niet bepaald verrassend zijn de thema’s tijdens die periode 'oorlog over grondgebied' en 'grove uitbuiting' van de lokale bevolking door de hollanders.

Ongeveer 4 generaties 'Bastiaans' werden in de periode 1750 - 1850 op Java geboren, met name in Batavia en Semarang.

1750 - 1800

Omstreeks 1700 was de VOC op haar hoogtepunt en Batavia een welvarende handelsstad. Europeanen woonden gescheiden van andere bevolkingsgroepen, zoals Chinezen, Arabieren en Indiërs. Ook de Indonesiërs hadden hun eigen wijken.

In de tweede helft van 18de eeuw ging het met de VOC steeds minder goed in de Indonesische Archipel. Algeheel verval en vervuiling was in Batavia waar te nemen. Alleen de welgestelden konden hun levenswijze handhaven.

Voortdurende geldverslindende oorlogen tegen Indonesiërs, curruptie onder haar ambtenaren, afnemende kwaliteit van schepen en bemanningen resulteerden in een schuldenlast van 134 miljoen. In 1798 kwam er een einde aan de VOC die door de Bataafse Republiek werd overgenomen. Hiermee werd de basis gelegd voor een groot Nederlands Koloniaal rijk dat 150 jaar zou bestaan.

In 1743 was het grondgebied van het vorstendom Mataram (centraal Java) onder Nederlands gezag gekomen. In 1749 ontbrandde een oorlog over de troonopvolging, waarna door tussenkomst van de VOC het vorstendom werd verdeeld. De macht van Mataram was in 1755 definitief gebroken, maar conflicten bleven bestaan.

In dezelfde periode ontstonden ook problemen rond de opvolging in Bantam (West Java). In 1750 trekken Bantammers richting Batavia na een afgeslagen Nederlandse inval. Hoewel de VOC de Bantammers neerslaat, zijn er continue guerilla aanvallen op plantages rond Batavia.

Gerhardus (1750 - 1800)

De eerste aan mijn stamboom gebonden Bastiaans is Gerhardus. Waarschijnlijk in 1750 in Batavia geboren en vermoedelijk rond 1800 gestorven. In de eerste 10 jaar van zijn leven zijn er forse conflicten met Bantam, een sultanaat en belangrijk handelscentrum in het westen van Java.

Ook Bantam, Bantham, Banten, Sourousouangh, Soeroesowan (tegenwoordig Banten).
Bantam was rond 1600 de belangrijkste havenstad van Java. Het was de eerste haven van de Indische archipel die door Nederlanders werd aangedaan. De koning van Bantam genoot geen absolute macht; zowel met zijn regent als met de plaatselijke havenmeester diende hij rekening te houden. Bantam was een rijke stad met een belangrijke markt, die werd bezocht door handelaren uit India, Perzië en China. De stad moest zijn leidende positie afstaan, toen Batavia na een aantal jaren het economische centrum van de VOC in Azië werd.

In 1750 is er een grote opstand in het Bantamse tegen het onwettige bestuur onder Ratoe Sarifa Fatima. De nieuwe gouverneur-generaal Jacob van Mossel herstelde de fout van z’n voorganger door de Ratoe naar Batavia te laten sturen. De rust keerde pas geheel terug toen in 1753 Pangéran Goesti door de VOC als sultan werd geïnstalleerd.

Omstreeks 1770 trouwt hij met Alberta Aurora, waarschijnlijk een inheemse vrouw. De functie van Gerhardus is onbekend. Niet onwaarschijnlijk was hij betrokken bij het lokale bestuur, zoals veel Indo-Europeanen.

De verhouding tussen de VOC en de sultan van Bantam was gespannen, omdat hij de compagnie dwarsboomde in haar poging de markt te domineren. Gedurende de hele 17de eeuw laaiden telkens nieuwe conflicten op tussen de VOC en Bantam, waaruit de compagnie steeds als overwinnaar naar voren kwam. In 1756 kwam Bantam definitief onder gezag van de compagnie.

Het zijn echter de laatste jaren van de in 1602 opgerichtte VOC.

Bezet

De Nederlanden worden in 1798 bezet door de Fransen en de Engelsen nemen in de Indonesiche Archipel de macht over van de VOC. Tijdens de oorlog van 1795 tot 1800 was geen enkel Nederlands schip erin geslaagd Indonesië te bereiken.

In 1800 was er al een Brits eskader van 5 oorlogsschepen voor Batavia verschenen, maar een landingspoging mislukte. De oorlog tussen Engeland en Nederland brak in 1803 opnieuw uit. Eind 1806 worden de restanten van de Nederlandse vloot in Surabaya vernietigd. In dezelfde periode breekt een opstand uit in Ceribon. In 1811 nemen de Engelsen Batavia in.

Bernardus (1773 - 1829)

Hun zoon Bernardus wordt in 1773 in Batavia geboren en overlijdt daar in 1829.

In zijn leven worden 'de Nederlanden' bezet door Frankrijk (1795) en wordt het 'de Bataafse Republiek'. De koloniën komen deels onder controle van Engeland.

Rond 1810 trouwt hij met een onbekende vrouw. Voor zover bekend krijgen zij 1 kind 'Turulianus'. Hij wordt geboren in Semarang. Niet onwaarschijnlijke verlaat hij zijn geboortestad onder invloed van de conflicten met Bantam en de Engelsen om daar later weer terug te keren.

Tegen het eind van deze eeuw is de VOC bankroet en houdt in 1800 op te bestaan. In 1814 wordt het 'Koninkrijk der Nederlanden' opgericht en worden bezittingen deels door de Engelsen teruggegeven.

Nederlands Koloniaal Rijk

In 1816 keren de Hollanders terug in Batavia, twee jaar nadat het 'Koninkrijk der Nederlanden' is gesticht. In 1821 stuurden de Nederlanders een groot leger naar Palembang en installeerden de zoon van sultan Najamuddin, Nadir. Hun verzet tegen het Nederlandse bewind werd in 1825 gebroken waarna het koloniale bestuur over dit gebied werd verzekerd. Het verzet van de laatste Mataramse vorst Dipa Negara kwam in 1829 tot een einde.

Behalve op Java werden in de 19de eeuw vele conflicten uitgevochten op West- en Midden Sumatra, Celebes, Bali, Borneo, Djambi, Bantam, Nias, Timor, Ceram, Toba, Pasoemah, Banka, Asahan, Deli waar de bevolking in opstand kwam tegen de Nederlanders.

Turulianus (1810 - 1842)

Turulianus, zoon van Bernardus, wordt in 1810 geboren in Semarang, waar hij in 1842 overlijdt.

In 1833 trouwt hij met Rasia. De 5 kinderen van Turulianus en Rasia worden allemaal geboren in Semarang tussen 1833 en 1839. Van 2 van hun kinderen is bekend dat ze als ambtenaar werkzaam waren bij de Landraad.

Het zijn turbulente jaren van opstanden tegen de nederlanders. Tijdens de 'Java - oorlog' (1825 - 1830) vinden 200.000 Javanen de dood. De start van het 'cultuurstelsel' in 1830 is de start van werkelijke uitbuiting van de kolonies met hongersnood tot gevolg.

Uitbuiting

De werkelijke uitbuiting van de kolonies, met name Java, begon in 1830 met de invoering van het 'cultuurstelsel'. Het dwong de boeren éénvijfde van hun bebouwbare land beschikbaar te stellen voor producten die door het koloniale beheer werden aangewezen, met name koffie, indigo, suiker, tabak, thee, peper, rubber en kaneel. Koffie, thee, suiker, tabak en rubber hoorden van oorprong niet op de eilanden thuis. Het stelsel had grote invloed op de rijstproductie en na 1845 werden grote delen van Java getroffen door hongersnood. Na 1860 kwam de ondergang van het cultuurstelsel op gang.

Na 1850 verspreid de familie zich over Java, maar concentreeert zich in Midden-Java.

stamboom gebplts indie

Chronologie historische gebeurtenissen
  • 1750 Bantam trekt op naar Batavia
    In 1755 en 1757 worden verdragen getekend met inheemse prinsen van Bantam en Mataran.

  • 1783 VOC vraagt de Nederlanden om financien

  • 1795 De Nederlanden worden de 'Bataafse Republiek' onder controle van Frankrijk. Nederlandse kolonies komen -deels -onder controle van Engeland. De VOC weigert zich over te geven.

  • 1796 Britten veroveren Padang en Ambon. VOC fort op Ternate houdt stand

  • 1798 Nederlands-Franse (Napoleontische) regering wijst VOC af. Tegen het eind van deze eeuw is de VOC bankroet.

  • 1799 De Engelsen hebben alle voormalige VOC bezittingen en protectoraten overgenomen, behalve Java, Banjarmasin, Palembang, West Timor en Makassar. Het meeste werd in 1802 teruggegeven aan de nederlanders om ze een paar jaar later weer terug te veroveren.

  • 1800 VOC houdt formeel op te bestaan. Bezittingen vervallen aan de nederlandse overheid. Vrije handel begint.1802 Nederlanders beginnen met sturen van militaire versterkingen naar Java. Melaka en Maluku komen weer onder nederlandse controle

  • 1803 Colonial charte: Het Nederlands-Indische gouvernement moet voortaan verantwoording afleggen een de nederlandse regering. Britten geven Ambon terug

  • 1806 De Bataafse republiek wordt 'Koninkrijk Holland' onder Louis, broer van Napoleon. Britten veroveren Bangka.

  • 1807 Britten heroveren Melaka. Daendels wordt gouverneur-generaal

  • 1810 Nederlanders verlaten Banjarmasin. Britten eroveren Ambon, Ternate en Tidore. Napoleon anexeert de Nederlanden bij Frankrijk.

  • 1811 Jan Willem Janssens wordt gouverneur generaal. Britse militairen landen op Java en nemen Batavia in. Nederlanders trekken terug naar Semarang.

  • 1812 Britten veroveren Timor. Opstand tegen Napoleon in de nederlanden.

  • 1814 Oprichting Koninkrijk der Nederlanden. Britten stemmen toe in een eventuele teruggave van nederlandse bezittingen.

  • 1815 april: uitbarsting Tamnora op Sumbawa. De grootste vulcanische uitbarsting in geschreven geschiedenis met 71000 doden en beeidiging Tambora cultuur. De uitbarsting veroorzaakte wereldwijde klimaat veranderingen.

  • 1816 Nederlanders terug in Batavia

  • 1818 Cornelis Elout beeindigd de slavenhandel op Java. NL terugkeer op Melaka en Pontianak

  • 1819 Nederlandse terugkeer op Padang

  • 1822 van der Capellen gouverneur generaal

  • 1824 Nederlanders en Britten verdelen de Indies. Engelsen claimen malaya en Singapore en een belang in noord Borneo. Aceh zou onafhankelijk blijven.

  • 1825 Nederlandse Handels Maatschappij opgericht. Begin van de 'Java-oorlog', opstand tegen de nederlanders die tot 1830 duurt. 200 000 Javanen vinden de dood.

  • 1826 Du Bus gouverneur generaal

  • 1828 Javaanse successen tegen de nederlanders

  • 1830 Johannes van den Bosch gouverneur generaal. Start cultuurstelsel. Oprichting 'Oost Indie' leger, later KNIL

Referenties

Omgezet naar Asciidoc op 25-09-2018